آزمایش های اورولوژی به چندین شکل صورت می گیرد که به صورت کلی شامل موارد زیر میشود. اورولوژی چگونه انجام میشود؟
- معاینه فیزیکی (معاینه بدنی)
- معاینه مقعدی با انگشت (DRE)
- معاینه فیزیکی (معاینه بدنی)
- آزمایش خون آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA)
- آزمایش خون کراتینین و نیتروژن اوره خون (BUN)
- آزمایش خون تستوسترون
- کشت ادرار
- آنالیز ادرار (آزمایش کامل ادرار)
- آزمایش ادرار 24 ساعته
- تکنیک های تصویربرداری
- آنالیز مایع منی (اسپرموگرام)
در ادامه به بررسی دقیق تر هر یک از موارد بالا می پردازیم.
1- معاینه فیزیکی
معمول ترین ارزیابی اورولوژی با یک معاینه بدنی ساده شروع می شود. این معاینه با پرسش هایی آغاز می شود تا اورولوژیست شما بتواند درک بهتری از سبک زندگی و سوابق پزشکی تان به دست آورد.
توصیه می شود با اطلاعات کامل درباره علائم فعلی، وضعیت سلامت کنونی، سوابق پزشکی و داروهای مصرفی خود، و اگر به کلینیک عمومی مراجعه کردهاید، برای این معاینه آماده باشید. این پرسش ها به اورولوژیست در انجام معاینه بدنی کمک می کند، چرا که داشتن دیدی جامع برای تشخیص صحیح، امری ضروری است.
معاینه بدنی در مطب اورولوژیست انجام شده و شامل معاینه کامل دستگاه ادراری شما (شامل کلیه ها، حالب ها و مثانه) می باشد. در صورتی که مشکل شما به آلت تناسلی یا بیضه ها مرتبط باشد، این اندام ها نیز معاینه خواهند شد.²
2- معاینه مقعدی با انگشت (DRE)
برای آقایان، معاینه بدنی شامل معاینه مقعد با انگشت یا DRE (Digital Rectal Exam) نیز می باشد. این معاینه با هدف ارزیابی غده پروستات و بررسی احتمال بزرگی یا وجود موارد غیرطبیعی انجام می شود. معاینه مقعدی با انگشت از طریق وارد کردن آرام انگشت دستکش پوش و آغشته به ژل روان کننده به داخل مقعد (راست روده) و لمس پروستات صورت می گیرد. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، می توانید به مقالات مرتبط مراجعه نمایید.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره دستگاه ادراری شما و شناسایی مشکلات احتمالی، اورولوژیست ها از انواع مختلف آزمایش خون بهره می برند. با استفاده از روش استاندارد نمونه گیری و بررسی خون، اورولوژیست ها قادر به تشخیص برخی بیماری ها یا انواع سرطان می باشند. سه آزمایش خون رایج در اورولوژی به شرح زیر است:
3- آزمایش خون آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA)
این آزمایش بر شناسایی التهاب پروستات متمرکز است و به تعیین علت زمینه ای مشکل کمک می کند. آزمایش PSA به خودی خود نشان دهنده سرطان نیست، بلکه صرفاً شاخصی برای نشان دادن سطح التهاب می باشد. چنانچه سطح التهاب، احتمال وجود سرطان را مطرح کند، برای تشخیص قطعی به آزمایش های تکمیلی نیاز خواهد بود.
به طور مشخص، این آزمایش مقدار پروتئین ترشح شده از غده پروستات را اندازه گیری می کند؛ این مقدار معمولاً در صورت وجود التهاب، افزایش می یابد.
4- آزمایش خون کراتینین و نیتروژن اوره خون (BUN)
نوع بعدی آزمایش خون، آزمایش کراتینین و نیتروژن اوره خون (BUN) است که از طریق اندازه گیری سطح کراتینین، به منظور ارزیابی عملکرد کلیه ها به کار می رود. سطح بالای کراتینین در خون شما، اغلب نشان می دهد که کلیه ها عملکرد صحیح یا کارآمدی ندارند. اورولوژیست با بررسی نسبت کراتینین به BUN، می تواند به تشخیص مشکل کمک کند.
عملکرد نامناسب کلیه ها می تواند جریان خون را تحت تأثیر قرار دهد. گاهی علت این امر، کم آبی بدن است. در موارد دیگر، مشکل جدی تر بوده و می تواند به تشخیص نارسایی احتقانی قلب کمک نماید.
5- آزمایش خون تستوسترون
هنگام ارزیابی اختلال نعوظ در مردان در کلینیک کلیه و مجاری ادراری، اورولوژیست شما ممکن است آزمایش خون تستوسترون را درخواست کند. این آزمایش سطح تستوسترون شما را مشخص می کند که در برخی موارد، می تواند عامل اختلال نعوظ باشد.
پس از انجام آزمایش خون، اورولوژیست نتایج را با شما مرور کرده و هرگونه مورد غیرطبیعی، بیماری یا علت احتمالی اختلال را شرح خواهد داد. چنانچه درباره آزمایش های خون آتی پرسشی دارید یا مایل به انجام آن ها هستید، توصیه می شود با اورولوژیست خود مشورت کنید. در صورتی که تحت نظر اورولوژیست نیستید، می توانید از پزشک عمومی خود راهنمایی بگیرید.
6- آنالیز ادرار (آزمایش کامل ادرار(
متداول ترین نوع آزمایش ادرار، آنالیز ادرار (Urinalysis) می باشد. در واقع، در اکثر معاینات دوره ای سالانه، حتی در غیاب هرگونه نگرانی خاصی، این آزمایش انجام می گیرد. این آزمایش برای بررسی وجود باکتری، سلول های خونی و مواد غیرطبیعی در ادرار به کار می رود.
آنالیز ادرار برای تشخیص عفونت دستگاه ادراری، کمک به تشخیص دیابت و همچنین شناسایی نشانه های اولیه برخی بیماری ها کاربرد دارد.
هر یک از این وضعیت ها، یافته های مشخصی در نتیجه آزمایش خواهند داشت، مانند افزایش تعداد گلبول های سفید، سطح بالای پروتئین یا گلوکز، و وجود لکواستراز. پزشک شما با بررسی نتایج آنالیز ادرار، می تواند مشکلات احتمالی را بهتر تشخیص دهد.
7- کشت ادرار
به طور مشابه، کشت ادرار برای شناسایی باکتری های خاص در نمونه ادرار انجام می شود. این آزمایش تخصصی تر است و باید در آزمایشگاه صورت گیرد. پس از جداسازی باکتری، می توان حساسیت باکتری جداشده را نسبت به آنتی بیوتیک های مختلف سنجید تا مؤثرترین درمان انتخاب شود.
8- آزمایش ادرار ۲۴ ساعته
اگر انجام آزمایش ادرار ۲۴ ساعته برای شما تجویز شود، لازم است تمام حجم ادرار خود را طی یک دوره ۲۴ ساعته جمع آوری کنید. این کار به اورولوژیست ها امکان می دهد تا سطح برخی مواد خاص در ادرار شما را اندازه گیری کنند که می تواند نشان دهنده سلامت کلیه ها باشد. نتایج غیرطبیعی در این آزمایش، اورولوژیست را در تشخیص بیماری های احتمالی راهنمایی می کند.
9- تکنیک های تصویربرداری
سایر آزمایش های رایج اورولوژی شامل استفاده از روش های تصویربرداری برای مشاهده مشکلاتی است که با معاینه عادی قابل رویت نیستند. متداول ترین ابزار تصویربرداری، سونوگرافی (اولتراسوند) می باشد. در طول سونوگرافی، امواج صوتی با فرکانس بالا تصاویری از ساختارهای داخلی بدن، اندام ها و موارد غیرطبیعی ایجاد می کنند. سونوگرافی می تواند به تشخیص مشکلات مربوط به کلیه ها، مثانه، بیضه ها و غده پروستات کمک کند.
به همین ترتیب، اورولوژیست ها از تصویربرداری با اشعه ایکس نیز برای کسب دید بهتر و تشخیص دقیق تر بهره می گیرند. چند نوع تصویربرداری با اشعه ایکس که معمولاً برای ارزیابی دستگاه ادراری به کار می روند، عبارتند از:
- رادیوگرافی ساده شکم و لگن (KUB): به ارزیابی علل درد شکم کمک کرده و ساختار کلی اندام های ادراری را نشان می دهد.
- پیلوگرام داخل وریدی (IVP): با تزریق ماده حاجب (رنگ مخصوص) به شناسایی مشکلات دستگاه ادراری کمک می کند.
- سیستواورتروگرام حین ادرار کردن (VCUG): همزمان با پر و خالی شدن مثانه انجام می شود تا عملکرد آن حین فعالیت بررسی گردد.
بسته به نتایج حاصل از سونوگرافی و/یا اشعه ایکس، ممکن است نیاز به انجام سایر روش های تصویربرداری باشد. برای مشاهده دقیق تر داخل بدن، پزشکان و اورولوژیست ها از توموگرافی کامپیوتری (CT اسکن) استفاده می کنند.
سیستوسکوپی روشی نسبتاً تهاجمی تر محسوب می شود. این روش نیازمند بی حسی موضعی است و طی آن، یک لوله دوربین دار نازک (سیستوسکوپ) از طریق مجرای ادرار (پیشابراه) به داخل مثانه فرستاده می شود. این کار به اورولوژیست ها امکان می دهد تا داخل مثانه را به طور مستقیم مشاهده کرده و هرگونه مورد غیرطبیعی را شناسایی نمایند.
10- آنالیز مایع منی (اسپرموگرام)
اگرچه این تنها آزمایش دیگری نیست که اورولوژیست ها انجام می دهند، اما آخرین مورد از آزمایش های رایج است که به آن می پردازیم. آنالیز مایع منی برای آقایانی انجام می شود که با مشکلات باروری مواجه هستند.
در طول اسپرموگرام، نمونه ای از مایع منی در آزمایشگاه بررسی می شود تا وضعیت اسپرم ها ارزیابی گردد. تحرک، کیفیت و تعداد اسپرم ها مورد ارزیابی قرار می گیرد. اسپرموگرام همچنین پس از عمل وازکتومی (بستن لوله های منی بر) نیز انجام می شود تا از موفقیت عمل اطمینان حاصل گردد.